Kilim, halıdan farklı olarak havsız, yani tüysüz bir düz dokumadır. Anadolu'da yüzyıllardır evlerin yerine serilen, duvarlara asılan, yükleri örten ve çeyiz sandıklarında saklanan kilimler, bugün hem dekorasyon hem de koleksiyon dünyasında aranan eserlerdir. Kilim satmak isteyen birinin karşılaştığı ilk zorluk ise terimlerdir: cicim, zili, sumak, ilikli, çift örgülü. Antika kilim alımı konusunu bu yazıda bir sözlük olarak hazırladık; her terimi, değerle ilişkisini kurarak anlatıyoruz. Kiliminizi göstermek için Poyraz Antika'yı 0532 179 68 34 numarasından arayabilir ya da WhatsApp'tan fotoğraf gönderebilirsiniz.
Kilim
Atkı ipliklerinin çözgü ipliklerinin arasından geçirilerek sıkıştırılmasıyla yapılan düz dokumadır. Desenler atkı ipliklerinin renk değiştirmesiyle oluşur. Kilimin iki yüzü genellikle birbirine benzer ve ters yüzü de kullanılabilir. Kilimlerde değer; yaş, doğal boya, desen, dokuma sıklığı, yöre ve kondisyonla belirlenir.
İlikli kilim
Farklı renkteki desen alanlarının birleştiği yerlerde iplikler birbirine bağlanmaz ve küçük dikey boşluklar oluşur. Bu boşluklara ilik denir. İlikli kilimlerde desenler genellikle keskin ve geometriktir. Bu teknik Anadolu kilimlerinin en yaygın tekniğidir.
Cicim
Cicim, kilimden sonra en sık karşılaştığımız düz dokuma türüdür.
Düz dokunmuş bir zemin üzerine, ek ipliklerle desenlerin işlendiği bir dokuma türüdür. Desenler zeminin üzerinde kabartma gibi durur ve ters yüzde iplik uçları görülür. Cicimler genellikle daha ince ve hafiftir; yaygı, örtü ve heybe olarak kullanılırdı.
Zili
Zili, düz dokumalar arasında en sağlam ve en uzun ömürlü olanlardan biridir.
Atkı ipliklerinin yüzeyde sık ve paralel çizgiler oluşturacak şekilde dokunduğu, sağlam ve kalın bir dokumadır. Zililer çoğunlukla Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da dokunur ve küçük, tekrarlanan desenlerle tanınır.
Sumak
Sumak, düz dokumaların en ayrıntılı ve en emek isteyen türlerindendir.
İpliklerin çözgülerin etrafına sarılarak dokunduğu, ön yüzünde örgü görünümü veren bir tekniktir. Sumaklar özellikle Kafkasya ve Doğu Anadolu'da dokunur. Sağlam yapıları ve ayrıntılı desenleriyle koleksiyoncular tarafından aranır.
Heybe, çuval ve yastık yüzleri
Kilim tekniğiyle dokunmuş heybeler, tahıl çuvalları, yük torbaları ve yastık yüzleri de düz dokumalar grubundadır. Bu küçük dokumalar çoğu zaman en ince işçiliği taşır ve koleksiyoncuların ilgisini çeker. Heybenin iki gözünün bütün olması ve orijinal püsküllerinin bulunması değeri artırır.
Doğal boya
Kilimlerde değeri en çok etkileyen unsurlardan biri boyanın türüdür.
Kökboya, cehri, ceviz kabuğu ve indigo gibi bitkisel kaynaklardan elde edilen boyalardır. Doğal boyalar zamanla yumuşak ve uyumlu bir solukluk kazanır; aynı rengin farklı tonları kilim boyunca dalgalanır. Kimyasal boyalar ise daha keskin ve tek düze görünür. Doğal boyalı eski kilimler, kimyasal boyalı kilimlere göre belirgin biçimde daha yüksek değer görür.
Yöre
Kilimin dokunduğu bölge, desenlerini, renklerini ve tekniğini belirler. Konya, Kayseri, Sivas, Malatya, Kars, Hakkari, Uşak, Afyon, Denizli ve Toroslar, kilimleriyle tanınan yörelerdir. Yörük ve Türkmen toplulukların dokuduğu kilimler, özgün desenleri ve doğal boyalarıyla koleksiyoncular tarafından ayrıca aranır. Yörenin belirlenmesi, kilimin hikâyesini ve değerini anlamanın önemli bir parçasıdır.
Tek parça ve çift parça kilim
Bazı kilimler, dar tezgâhlarda iki ayrı parça olarak dokunup ortadan birleştirilmiştir. Bu çift parça kilimlerde iki yarının desenleri birbirine tam oturmaz ve ortada bir dikiş izi görülür. Çift parça dokuma, eski ve göçebe tezgâhlarında dokunmuş kilimlerin bir özelliği olabilir ve değeri düşürmez; tersine bazı durumlarda kilimin yaşını ve özgünlüğünü gösterir.
Kenar ve saçak
Kilimlerin uzun kenarlarında kenar örgüsü, kısa kenarlarında ise çözgü ipliklerinin uçlarından oluşan saçaklar bulunur. Saçakların ve kenar örgülerinin sağlam olması kondisyonu gösterir. Eski kilimlerde saçakların aşınmış olması doğaldır; kesip düzeltmeye çalışmayın.
Kilim terimleri ve değere etkisi
| Terim | Ne anlama gelir | Değere etkisi |
|---|---|---|
| İlikli kilim | Renk geçişlerinde boşluk | Klasik Anadolu tekniği |
| Cicim | Zemine ek iplikle desen | İnce işçilik aranır |
| Zili | Sık, paralel çizgili dokuma | Sağlam, nadir |
| Sumak | Sarma tekniği, örgü görünümü | Koleksiyoncular arar |
| Doğal boya | Bitkisel boyalar | Değeri belirgin artırır |
Antika kilim alımı değerlendirmesi
Kiliminizin tekniğini, yöresini, boyasını, yaşını ve kondisyonunu inceliyoruz. Yırtık, delik, aşınmış uçlar ve güve hasarı değeri düşürür ama eski ve doğal boyalı kilimler hasarlı olsalar da değerlendirilir. Antika kilim alımı sırasında Poyraz Antika olarak kilimin değerini neyin belirlediğini size açıklıyor ve teklifimizi yazılı olarak veriyoruz. Ön değerlendirme ve yerinde inceleme ücretsiz ekspertiz kapsamındadır; anlaşma halinde ödeme teslim anında yapılır.
Halılar için halı yöreleri yazımıza bakabilirsiniz.
Köy evlerinden çıkan diğer dokumaları köy ve çiftlik evi eşyaları yazımızda anlattık.
WhatsApp'tan kiliminizin fotoğrafını göndermek için buraya dokunun.
Poyraz Antika'yı 0532 179 68 34 numarasından arayabilirsiniz.
Antika Kilim Alımı: Sıkça Sorulan Sorular
Antika kilim alımı için kilimi yıkatmalı mıyım?
Hayır. Yıkama boyaların akmasına yol açabilir; kilimi olduğu gibi gösterin. Tozunu almak için hafifçe silkelemeniz yeterlidir.
Delik ya da yırtık kilim satılabilir mi?
Evet. Hasar değeri düşürür ama eski ve doğal boyalı kilimler değerlendirilir. Kilimi kendiniz onarmaya ya da yamamaya çalışmayın.
Doğal boya nasıl anlaşılır?
Renklerin yumuşak geçişleri ve doğal soluklukları incelenerek belirlenir; ayrımı biz yaparız. Kilimin ters yüzündeki renkler de önemli bir ipucudur, çünkü o yüz güneş görmediği için solmamıştır.
Heybeler de alınıyor mu?
Evet. Kilim ve cicim tekniğiyle dokunmuş heybeler ve çuvallar değerlendirilir. Küçük boyutlu oldukları için çoğu zaman en ince işçiliği taşırlar.
Yeni dokunmuş kilimler alınıyor mu?
El dokuması yeni kilimler değerlendirilebilir; ancak eski ve doğal boyalı kilimler daha çok ilgi görür. Makine dokuması kilimlerin koleksiyon değeri yoktur.

